أَ
آيا منتظر مرگ تو هستند ، نه مرگ خودشان ؟ !
فَإِنْ مِتَّ فَهُمُ الْخالِدُونَ كُلُّ نَفْسٍ ذائِقَةُ الْمَوْتِ
اين جمله تعليل انكار خلود است .
يعنى : اگر تو بميرى آيا آنان جاودانه خواهند بود ! پس بدانيد كه هر جاندارى چشنده طعم مرگ است .
وَ نَبْلُوكُمْ بِالشَّرِّ وَ الْخَيْرِ
عطف بر
« كُلُّ نَفْسٍ ذائِقَةُ الْمَوْتِ »
يا بر
« وَ ما جَعَلْنا »
است .
و اختلاف در اسميّه و فعليّه بودن جمله يا در ماضى و استقبال بودن براى اشعار به اين است كه امتحان و اختيار از گذشته استمرار دارد تا مستقبل ؛ يعنى ، همواره شما را به نيك و بد آزمايش مىكنم .
« تحقيق در خير و شرّ »
بدان كه انسان داراى مراتبى است و براى هر مرتبه از آن مراتب ، شرّ و خيريست كه مخصوص به همان مرتبه است ، چه خير مرتبهى حيوانيّت ملايمات و سازگاريهاى شهوتها و غضبهاى اوست .
و خير مرتبهى بشريّت همين ملايمات و سازگاريهاست ولى به شرط اينكه از انقياد و فرمانبرى عقل خارج نشود و