هر چيزى را زنده قرار داديم ، آن يا به سبب حيات حيوانى است يا به سبب حيات نباتى و حيوانى ، چه ، حيوان از آب خلق شده كه همان نطفه است ، نطفه مادّهى انسان است و نبات و گياه از آب آفريده شده ، كه آب سبب آفرينش و رويش گياه است .
يا تقدير اين است : پس از برگشودن آنها از آب هر چيزى را زنده قرار داديم .
أَ
آيا از آن آيات و نشانهها كه آيات علم ، حكمت ، قدرت و تصرّف خداى تعالى در بزرگ ، كوچك ، جليل و حقيرست اعراض مىكنند ؟ !
فَلا يُؤْمِنُونَ
پس آيا باز هم ايمان نمىآورند و به او اذعان نداشته و يقين نمىيابند .
وَ جَعَلْنا فِي الْأَرْضِ رَواسِيَ
بعد از برگشايى آسمان در زمين ، در زمينى كوههايى ثابت و استوار قرار داديم ( شايد امامان و مردمان ثابت ايمان مراد باشد ) .
أَنْ تَمِيدَ بِهِمْ
تا ايشان را نجنباند ، اين آيه با تنزيل و تأويلش گذشت .
وَ جَعَلْنا فِيها فِجاجاً
و در آن راههاى گشاده پديد آورديم .
لفظ « فجاج » جمع « فجّ » است و آن راه گشاد واسعى