قُلْ
جهت ردّ گمان آنان مبنى بر اين كه مىپندارند خوبى حال در دنيا خوبى حال در آخرت را جلب مىكند به آنان بگو :
مَنْ كانَ فِي الضَّلالَةِ فَلْيَمْدُدْ لَهُ الرَّحْمنُ مَدًّا
هر كسى كه گمراهى گزيند ، خداى رحمان به او افزونى دنيا بخشد .
لفظ « فليمدد » را به صورت صيغهى امر آورد تا اشعار به اين باشد ، كه امداد خداوند در دنيا گويا امرى است كه بر خدا واجب است و تخلّفپذير نيست ، پس به امداد خداوند در دنيا و اجتماع اسباب نعمتها مغرور نشويد كه آن موجب شقاوت تدريجى و هلاكت ابدى است . « 1 »
حَتَّى إِذا رَأَوْا ما يُوعَدُونَ إِمَّا الْعَذابَ
تا خود نتيجه عمل خويش را كه به آنها وعده داده شده بنگرند .
يا عذاب دنيوى چون كشته شدن و اسارت و غارت و دورى از وطن و بلاهايى كه از جانب خدا وارد مىشود ، مانند :
مرضها و رنج و دردهاى بدنى و نفسانى ببينند .
وَ إِمَّا السَّاعَةَ
يا ساعت مرگ و عذاب اخروى را ببينند .
فَسَيَعْلَمُونَ مَنْ هُوَ شَرٌّ مَكاناً وَ أَضْعَفُ جُنْداً
آن وقت مىفهمند كه جاى چه كسى بد است و چه كسى ضعيفترست ، كه وقت عذاب مال و اولاد نفعى ندارد ، عذاب را نه
هامش
( 1 ) اين گونه بخشش الهى براى استدراج و آزمايش است . درباره استدراج يعنى درجه بخشش و آزمايش پيش از اين بيان شد .