پيدايش اين گمان مىشود كه آن اعمال خير و خوبى است ، ولى هنگامى كه آن اعمال با امر ولى امر و جانشين رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله انجام نگيرد بلكه با استبداد و رأى نفس يا رأى كسى كه صلاحيّت رأى دادن ندارد انجام پذيرد همان اعمال گمراهكننده و بدون نفع و سود مىشود .
ممكن است مقصود از
مِنْ حَيْثُ لا يَشْعُرُونَ
اين باشد كه آنها به هيچ يك از طرف عذاب و عدم آن آگاهى ندارند مانند وقت خواب و غفلت از اعمال و عذاب ، كه شايد اين معنا با ما بعد اين جمله موافقتر باشد .
أَوْ يَأْخُذَهُمْ فِي تَقَلُّبِهِمْ
يا اين كه خداوند آنان را در گرما گرم گشتوگذار كسب و تجارتشان مىگيرد يا در دگرگونى آرا و مكرشان و يا در واژگون نمودن آنچه كه آن را عمل شايسته مىپندارند مانند عملهاى صالح ،
فَما هُمْ بِمُعْجِزِينَ
آنها نمىتوانند ما را از عذاب كردنشان عاجز كنند و ما مىتوانيم آنها را در عين بيدارى و هوشيارى و زيركيشان عذاب نماييم .
أَوْ يَأْخُذَهُمْ عَلى تَخَوُّفٍ
يا اين كه آنان را عذاب در حال ترس و وحشت ( اضطراب ) بگيرد .
يا بر اين معناى كه در حال ترس و نگرانى و توجّه بر عذاب و در انديشهى و مكر دفع عذاب باشند ، بدين معناى كه آگاه و متنبّه شوند به آنچه
هامش
گمراهى كوشيدند در حالى كه مىپنداشتند كردارى نيكو دارند .