در يك جمعبندى كلّى مىتوانيم اطلاق اهل ذكر را در مورد افراد زير صحيح بدانيم :
1 . رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و ساير پيامبران الهى .
2 . اولياى الهى كه منظور از آل محمّد صلّى اللّه عليه و آله بوده و بر على عليه السّلام و يازده جانشين بر حقّش گفته مىشود .
3 . كسى كه دعوت عمومى و خاصّ را پذيرفته باشد .
4 . كسى كه خود را بر نبىّ ، ملّت الهى و كتب آسمانى منتسب نموده است .
و اما در خصوص سؤال بايستى صور زير را مورد توجّه قرار داد كه نوعا پرسيده مىشود :
الف : از حال انبيا ، رسل و اوليا عليه السّلام .
ب : از نشانههاى پيامبر ختمى مرتبه حضرت محمّد صلّى اللّه عليه و آله .
ج : از حال و نشانههاى اوصياى گرامى پيامبر اسلام .
د : از احكام و دستورات نبوّت .
حال دانستن اين مطلب و فهم صحّت آنچه كه در اخبار آمده است تسهيل مىگردد .
از قبيل اختلاف تفسير آيه ، بررسى تفاسيرى كه مخالف ظاهر آيه است و انكار تفسير اهل ذكر به اهل كتاب و اين مطلب كه اهل كتاب هرگاه كه بپرسند شما را به دين خودشان دعوت مىكنند و از جمله اين كه تفسير
بيان السعادة في مقامات العبادة ( فارسى ) — صفحة 125
مساهمون: سلطان محمد گنابادى ( سلطان عليشاه )
ص١٢٥