انانيّت در مقابل كسى است كه براى او خضوع شده است .
پس هر مقدار كه اين معنا تمامتر باشد خضوع كاملتر مىشود و چون جميع موجودات نسبت به خداى تعالى داراى انانيّتى نيستند ، بلكه همهى آنها حكم اسميّت و عدم نفسى بودن را دارند ، و نفسيّت همه انّيّت حقّ تعالى را دارد .
لذا همهى موجودات اعم از آسمانها و آسمانىها ، زمينها و زمينىها ، صاحبان علم و شعور و غير آنها . . . همه و همه براى خدا سجده مىكنند چون هيچ يك از موجودات نسبت به خداى تعالى انانيّتى ندارند ، و لكن بيشتر سجدهكنندگان آگاه از روى ميل و رغبت سجده مىكنند مانند همهى انواع فرشتگان و بعضى از انسانها و جنها ، ولى برخى از آنها جز با اكراه و اجبار سجده نمىكنند مانند بعضى از انسانها و بعضى از جنّيان ، چه انسان و جن كافر از باب رغبت و اختيار سجده نمىكند .
و آن كس كه بدون واسطه با رغبت و ميل سجده نمىكند ، به واسطهى مظاهر خدا با رغبت سجده مىكند ، چه نفوس آنها از ناحيهى فطرى تعلّق و وابستگى دارد ، و اگر وابستگى به خدا پيدا نكند به غير از خدا از مظاهر او وابستگى پيدا مىكند از قبيل ستاره و بت و غير آنها ، و حد اقل به دراهم و دنانير ( پول ) وابسته مىشوند ، و مواليد سهگانه با صورتها و نفسهايشان به طور تكوينى و ميل و رغبت خداى را سجده مىكنند ، و با عناصرشان به صورت اكراه و
بيان السعادة في مقامات العبادة ( فارسى ) — صفحة 627
مساهمون: سلطان محمد گنابادى ( سلطان عليشاه )
ص٦٢٧