كرده و مىگويند : رحمت ذاتى و سابق بر غضب و شامل همه است ، و غضب عرضى است كه ملحق به مشمول رحمت بالذّات است ، و عرضى زائل مىشود و ذاتى زائل نمىشود .
پس بعد از مقدارى عذاب كه مناسب حال معذّب باشد عذاب براى همه شيرين مىشود چنانچه برخى گفتهاند ، يا اين كه همه معذّبها از جهنّم خارج مىشوند و در قعر و ته جهنّم گياه شاهى مىرويد چنانچه بعضى گفتهاند ، يا اين كه عذاب بر نوع ابدى و دايمى مىشود به اين ترتيب كه اشخاص پشت سر هم به تدريج مىآيند و مىروند .
چنانچه گروهى گفتهاند ، يا اين كه بعضى خارج مىشوند و بعضى در جهنّم مىمانند در حالى كه به سبب آتش و مارها و عقربهاى آن لذّت مىبرند نظير آنچه كه حكما گفتهاند ، طبق گفته آنها استثناى ديگر اشكالى ندارد .
ولى اين گفتهها شبيه قول يهود است كه خداوند قول آنها را تكذيب كرده كه گفتند : ( لن تمسّنا النّار الّا أيّاما معدودة ) جز روزهاى معيّنى آتش به ما نمىرسد . « 1 »
هامش
( 1 ) در قرآن كريم حدود 30 بار كلمه خالدين يا خالدون ( مدام و هميشگى ) ذكر شده است امّا اجماع امّت ( شيعه ) معتقد است كه در مورد عذاب ، خلود به معناى دوام است ، امّا در مورد ثواب خلود به معناى دوام متناهى است ( اين مطلب با سبقت رحمت خدا بر غضبش مربوط