شتر ) حجّ اكبر ناميده « 1 » شده است ، چون در مقابل عمره است ، يا اينكه بزرگترين افعال حجّ در روز نحر انجام مىيابد ، يا اينكه آن سالى سالى بوده است كه مسلمين و مشركين در آن سال حجّ گذاردند .
أَنَّ اللَّهَ بَرِيءٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ وَ رَسُولُهُ
اعلام از جانب خداست به اينكه خدا و رسولش از مشركين بيزارند ، عطف است بر ضمير مستتر در « برىء » و به نصب نيز خوانده شده است تا عطف بر اسم « انّ » باشد .
فَإِنْ تُبْتُمْ فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَ إِنْ تَوَلَّيْتُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّكُمْ غَيْرُ مُعْجِزِي اللَّهِ
اين نيز از قبيل تكرار است كه در مقام تهديد مطلوب است .
وَ بَشِّرِ الَّذِينَ كَفَرُوا بِعَذابٍ أَلِيمٍ
بشارت به عذاب از قبيل استعمال ضدّ است در ضدّ از باب استهزاء .
إِلَّا الَّذِينَ عاهَدْتُمْ مِنَ الْمُشْرِكِينَ
استثناء از مشركين است تا بيان كند كه عهد و پيمان براى كسانى كه عهد نشكستند
هامش
( 1 ) در اخبار وارده آمده است هر سالى كه روز جمعه مصادف با روز عرفه باشد حجّ آن سال را حجّ اكبر مىنامند بديهى است فقهاى والامقام كثّر الله امثالهم در تعريف حجّ اكبر و يوم النّحر در كتابهاى فقه شرح مفصّلى مرقوم فرمودهاند كه در اين مختصر شرح آن ميسّر نيست . حضرت آقاى حاج سلطان حسين تابنده رضا على شاه ( قدّس سرّه ) در رسالهء خاطرات سفر حجّ در مورد حجّ اكبر چنين توصيف فرمودهاند : « در تمام مراحل بايد حاجى بخصوص كسانى كه در راه سلوك واقع شدهاند از توجّه و تذكّر غفلت نكرده دل را به ياد خدا سرگرم و از ظاهر به باطن بپردازند و در طواف خانهء دل بكوشند تا صاحبخانه را بيابند و حجّ اكبر نمايند . »