است تا دليلى بر حكم جمله بعد و بزرگداشت مؤمن باشد .
هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا
آنان حقيقتا مؤمن هستند .
ضمير فصل و آوردن مسند ( خبر ) جهت حصر و تأكيد است ، يعنى اينكه اينان كسانى هستند كه جمع كردند و مقرون نمودند بين صورت ايمان عامّ كه همان بيعت با نبىّ صلّى اللّه عليه و آله است ، و حقيقت ايمان كه به سبب آثارش كه ذكر شد ظاهر مىشود كه عبارت است از تأثّر دلها از آثار كسانى كه ايمان به خدا آوردند ، و آن از لوازم محبّت ، و از لوازم صفات جماليّه او ، و اقرار به او ، و واگذاردن امور به اوست كه آن از آثار صفات جلالى خداست ، چنين كسانى مؤمنين هستند كه در ايمان آنها نمىشود شكّ كرد ، نه از كسانى باشند كه فقط با بيعت عام بيعت كرده و به حقيقت ايمان متحقّق نشدهاند ، چه ( در اين صورت ) ايمان آنان مشكوك است .
لَهُمْ دَرَجاتٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ
براى آنها نزد پروردگارشان درجاتى است . خبر بعد از خبر ، يا حال ، يا استيناف و جواب سؤال مقدر مىباشد .
وَ مَغْفِرَةٌ وَ رِزْقٌ كَرِيمٌ
سه وصف براى آنان ذكر نمود كه آن امّهات چيزهايى است كه مورد طلب انسان است ، و صف اوّل گستردگى و وسعت مقام و لوازم آن است ، براى اشاره به اينكه درجات مغاير ذات آنها نيست بلكه از شئون و وسعت ذات آنهاست . لذا در آيهء ديگر فرمود : « هم درجات » « 1 » ، وصف دوّم
هامش
كتاب شارق الانوار صفحه 159 تفسير المحيط الاعظم صفحه 214
( 1 ) سورهء آل عمران آيهء 163