نهايت ضعفتان و قوّت دشمنانتان
وَ لَوْ تَواعَدْتُمْ
اگر وعدهء با آنها مىگذاشتيد .
لَاخْتَلَفْتُمْ فِي الْمِيعادِ
در وعدهء خود خلاف مىكرديد ولى خدا شما را ثابت قدم نمود و شما را به خودتان وانگذاشت تا فرار كنيد .
وَ لكِنْ لِيَقْضِيَ اللَّهُ أَمْراً كانَ مَفْعُولًا
تا امر خدا اجرا شود يعنى سزاوار اين است كه انجام داده شود ، يا آنچه در عالم ذرّ بوده ، بجا آورده مىشود از قبيل اعلاى كلمهء خدا و اعزاز دين او و ذليل كردن دشمنان او ، يا مقصود اين است كه هلاك شونده از روى بيّنه هلاك مىشود ، يا مقصود فرود آمدن ملائكه و اظهار دلايل نبوّت است .
لِيَهْلِكَ
بدل از « ليقضى اللّه » است بنا بر اينكه مقصود از امر مفعول ، اتمام حجّت و هلاك كردن هلاك شونده ، و زنده كردن زنده بعد از اتمام حجّت باشد .
يا متعلّق به « يقضى » است ، و مقصود هلاك صورى يا معنوى است .
مَنْ هَلَكَ عَنْ بَيِّنَةٍ
هر كس كه هلاك شدنى است پس از اتمام حجّت هلاك شود . و هر كه زنده ماندنى است پس از آن زنده بماند . اين بيان اعزاز مؤمنين و غلبهء آنها در جايى است كه جز خوارى و مغلوبيّتشان گمان نمىرفت و اين نبود مگر به دليل نزول ملائكه و امداد آنان به نحوى كه بر هيچ يك از دو طرف تنازع خوف و ترسى نباشد . ( هم بر هلاك شونده اتمام