« أ رأيتم » و فعل به جهت استفهام از عمل معلّق است ، و معنى آن اين است كه از جواب اين سؤال به من خبر دهيد ، و جواب جملهء شرط محذوف است ، و جملهء شرط جملهء معترضه بين دو استفهام است ، و اين انكار عجله كردن آنها به عذاب است كه از گفتارشان « متى هذا الوعد » استفاده مىشود .
أَ ثُمَّ إِذا ما وَقَعَ
استفهام ( أ رأيتم ) با حرف عطف ( ثمّ ) بنا بر تقديم و تأخير است ( ثمّ اذا ما وقع ، قل أ رأيتم ) ، و استفهام براى تقرير است ، و آوردن « ثمّ » براى تفاوت بين دو استفهام است ، چه استفهام اوّل براى انكار و دوّمى جهت حمل بر قرار است ، و معنى آن اين است : آيا پس از آنكه در آن ما وقع يعنى در وقت ظهور قائم ( عجّل اللّه تعالى فرجه الشّريف ) در عالم كبير و صغير ، يا از آن ما وقع يعنى در حين مرگ ، يا در آن هنگام سختى كه بر على عليه السّلام بعد از محمّد صلّى اللّه عليه و آله واقع شود عذاب فرا رسيد ؟
آنگاه ايمان خواهيد آورد ؟ ! در اخبار به همه اين معانى اشاره شده است .
آمَنْتُمْ بِهِ آلْآنَ
يعنى الآن ايمان مىآوريد ، و لفظ قول در تقدير است ، يعنى به آنها چنين گفته مىشود : « الآن » جملهء مستأنفه است ، يا به آنها گفته مىشود : « الآن » مفرد و حال است .
وَ قَدْ كُنْتُمْ بِهِ تَسْتَعْجِلُونَ
استهزاء است بر اينكه شما معتقد به عذاب نبوديد .
ثُمَّ قِيلَ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا ذُوقُوا عَذابَ الْخُلْدِ هَلْ تُجْزَوْنَ إِلَّا بِما كُنْتُمْ تَكْسِبُونَ وَ يَسْتَنْبِئُونَكَ أَ حَقٌّ هُوَ
يعنى عذاب يا ولاء