فَلا يَسْتَأْخِرُونَ ساعَةً وَ لا يَسْتَقْدِمُونَ
نه ديرتر و نه زودتر از وقت اجل ، قبض روح مىشوند .
قُلْ أَ رَأَيْتُمْ
بگو آيا اعتقاد داريد ؟
إِنْ أَتاكُمْ عَذابُهُ بَياتاً أَوْ نَهاراً
اگر عذاب او شب هنگام يا روز فرارسد ، . . . در وهلهء اوّل چنين به نظر مىرسد كه تقييد به شب و روز طولانى كردن جمله است ، چون اين معنى از كلمهء « اتيان » كه مصدر « اتى » است ( آتاكم ) استفاده مىشود . و ليكن اين تطويل اطناب نيكو و مستحسن است ، از باب اينكه اين جمله تكميل جمله سابق است ، و توهّم آمدن عذاب در وقت مخصوص را رفع مىكند ، بنابراين مقصود از ذكر ظرف ( بيات و نهار ظرف زمان هستند ) اطلاق حكم است نه مقيّد كردن آن .
ما ذا
يا به معنى « أىّ شىء » است كه « ما » استفهاميّة است ( يعنى ، چه چيزى ؟ ) ، و يا به معنى « ما الذى » است و « ما » موصوله ( يعنى ، آنچه را ) .
يَسْتَعْجِلُ مِنْهُ
آنچه از عذاب را كه عجله داشتند دريافت مىكنند .
الْمُجْرِمُونَ
اسم ظاهر به جاى ضمير ، بيانگر علّت ترساندن و انكار است و رسوايى برخاسته از نكوهش ديگرى است . و استفهام اوّل به حسب اصل معنى براى استفهام حقيقى است كه جهت سؤال و كسب خبر آمده است ولى اگر آن را با فعل در نظر بگيريم به معنى اين است كه به من خبر دهيد .
استفهام دوّم براى انكار و ترساندن است ، و متعلّق به