تحريك ساكن با كسره ، و با فتح « هاء » خوانده شد ، طبق قانون نقل حركت تاء ، و در صورت كسر هاء بفتح ياء خوانده شده طبق اصل و با كسر باء خوانده شد بنا بر تبعيّت ياء ، از هاء و با تخفيف دال از هدى به معنى رشاد يا به معنى دلالت نيز خوانده شده است .
إِلَّا أَنْ يُهْدى
تنزيل آيات دربارهء شرك آوردن به خدا است و تأويل آيات دربارهء شرك آوردن به ولايت است ، و لذا « من يهدى » تفسير به محمّد صلّى اللّه عليه و آله و آل او پس از او شده است .
بنا بر تأويل ممكن است آيه اين چنين تفسير شود : بگو آيا از شركاء شما كسى است كه غيرش را هدايت كند يا خودش بسوى حقّ هدايت شود ؟ آيا كسى كه غيرش را هدايت مىكند يا خودش بحقّ هدايت مىيابد سزاوارتر به پيروى است يا كسى كه نه هدايت مىكند و نه هدايت مىشود ؟ اين دو معنى هدايت بنا بر تخفيف دال است و بنا بر قرائت تشديد دال فقط معنى آن هدايت يافتن خودش مىباشد ، و گويا جهت اشاره به تأويل در همه لفظ « من » آورد كه مخصوص صاحبان عقل است .
فَما لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُونَ
با چه حكم و ملاكى حكم مىكنيد ، پس اختيار مىكنيد چيزى را كه جهت ادراك نيست و آن را بر كسى كه همهء مدارك را دارا مىباشد ترجيح مىدهيد .
وَ ما يَتَّبِعُ أَكْثَرُهُمْ إِلَّا ظَنًّا
بعضى گفتهاند جمله استيناف است و « واو » براى استيناف آمده ، ولى اين احتمال بعيد است ، چون تا ربط بين دو جمله لحاظ نگردد « واو » آورده نمىشود ، مىتوانى اين ربط را عطف بنامى بدين نحو كه جملههاى سابق