ندارد ، و او است كه عطا مىكند ، منع مىكند ، مىگيرد ، نگه مىدارد ، آن را سالم يا معيوب يا قوى يا ضعيف قرار مىدهد به هرطور و براى هر كس كه بخواهد .
وَ مَنْ يُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَ يُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَيِّ
مقصود از اخراج زنده اعم است از اخراج حيوان از مادّهء مرده و ايجاد نفس زنده بالذّات از بدن مرده ، و اخراج آن نفس از آن بدن به سبب مرگ يا خواب ، و اخراج مؤمن كه زنده است به سبب حيات انسانى از كافر كه از حيات انسانى مرده است ، و اخراج مثال كه از عالم طبع بالا مىرود ، و همچنين اخراج مرده از زنده .
وَ مَنْ يُدَبِّرُ الْأَمْرَ
تفسير اين كلمه در اوّل سوره گذشت .
فَسَيَقُولُونَ اللَّهُ
فاء زايده است و جمله جواب سؤال مقدّر ، يا اينكه فاء جواب شرط محذوف است ، يا اينكه خالص براى سببيّت است .
فَقُلْ أَ فَلا تَتَّقُونَ
از باب توبيخ آنها بگو چرا تقوى پيشه نمىگيريد يا اينكه بعد از اقرار آنها به اينكه همه چيز تحت قدرت خداى تعالى است آنها را امر به تقوى كرده است .
فَذلِكُمُ
آن كسى كه صفتهاى مذكور دارد .
اللَّهُ رَبُّكُمُ الْحَقُّ
همان خدايى است كه به حقّ پروردگار شماست ، كنايه از بطلان شركاء آنها است چنانچه گذشت ، و در اعراب اين جمله وجوهى است كه بهترين آنها اين است « ذلكم » مبتدا ، و « اللّه » صفت يا بدل از آن و « ربّكم » خبر آن و « الحقّ »