تا عطف بر آن صحيح باشد ، يعنى اين شما
وَ شُرَكاؤُكُمْ
و اين شريكانتان شريكان شما در الهيّت ، يا در عبادت ، يا در ولايت ، يا در طاعت ، يا در محبّت ، يا در وجود .
فَزَيَّلْنا بَيْنَهُمْ
يعنى جدائى و تفرقه بين مؤمنين و كفّار انداختيم ، يا بين كفّار و شركائشان جدائى انداختيم .
وَ قالَ شُرَكاؤُهُمْ
منظور از شركاء يكى از احتمالات گذشته است .
ما كُنْتُمْ إِيَّانا تَعْبُدُونَ
مقصود از عبادت در اينجا اعمّ از عبادت معروف است ، يا مقصود از شركاء آنان شركاء در عبادت است ، زيرا كه آنها در حقيقت هواهاى نفسانىشان را عبادت كردند ، و از عبادت هواها عبادت شركاء ظاهرى پديد آمد و متولّد گشت .
فَكَفى بِاللَّهِ شَهِيداً بَيْنَنا وَ بَيْنَكُمْ
عطف بر « ما كنتم » است ، و چون مرتبهء استشهاد بعد از ابراز دعوى است آن را با فاء عطف نمود ، و شركاء خدا را شاهد گرفتند كه مشركين با عبادت شركا و اطاعت آنها جز هواهاى نفسانى خود را عبادت نكردند ، بلكه آنان با اين عبادت مقصودى جز حصول مشتهيّات خود نداشتند ، بنا بر اين آنها نفسهاى خبيث خود را مىپرستيدند ، و مصدر و مرجع آنها نفسشان بود .
ما به خدا پناه مىبريم از اينكه خداوند در روز عرضهء اعمال به ما بگويد : مرا عبادت نكرديد چون انگيزهء عبادت شما هواهاى نفسانى شما بود نه امتثال امر من ، و مقصود شما اين بود