است كه اعراب در يكسو قرار گرفتهاند و خدا و مظاهرش در سوى ديگر ، پس بين آن دو مباينت كامل وجود دارد ، پس خداوند بر آنها تفضّل نمىكند و آنها نيز به سوى خدا توجّه ندارند مقصود از اعراب در ظاهر همان است كه دانستى و در تأويل منافقين امّت است ، پس قول خدا
« وَ اللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ »
نكوهش ديگرى براى آنهاست كه به دورى آنها از خدا دارد .
ظاهرا بهتر اين بود كه كفر و نفاق را تأخير اندازد يا حكمت را مقدّم بدارد تا اينكه دو جملهء به هم عطف شده بر يك ترتيب قرار گيرند ، ولى چون كفر و نفاق سبب جهل خاصّ بود كه در معطوف عليه اخذ شده است .
اگر چه آن دو مسبّب از جهل مطلق هستند ، و حكمت به اين معنى مسبّب از علم مطلق بود كه در معطوف اخذ شده است لذا ترتيب را عكس كرد تا مراعات ترتيب بين مسندهاى هر دو شده باشد .
وَ مِنَ الْأَعْرابِ مَنْ يَتَّخِذُ ما يُنْفِقُ
اين اعراب ( منافقين امّت ) آنچه كه در جهاد انفاق مىكنند ، و آنچه كه به فقراى مسلمين از حقوق واجب يا غير واجب مىدهند .
مَغْرَماً
آن را زيان بدون عوض مىپندارند ، چون اعتقاد به خدا و آخرت و اجر و عوض از خدا را ندارند .
وَ يَتَرَبَّصُ بِكُمُ الدَّوائِرَ
و در انتظار حوادثى هستند كه امور را بر شما وارونه نمايد . از آن جهت « دوائر » ناميده شده كه بر بشر دوران دارد و بر گرد او دور مىزند ولى استعمال آن