آوردند مىباشد بيان اين سخن براى آن است تا بنا بر معنى اوّل ، تدارك اعمال بد آنها باشد و بنا بر معنى دوّم عقوبت بر آنها باشد .
و قول خدا « بما كانوا » يا متعلّق به جزا يا به امر است به طريق استقلال يا تنازع .
فَإِنْ رَجَعَكَ اللَّهُ
اگر خدا از جنگ روم ترا باز گرداند .
إِلى طائِفَةٍ مِنْهُمْ
از متخلّفين بدون عذر ، خداوند آنها را تا زمان باز گشت تو نگاه دارد .
فَاسْتَأْذَنُوكَ لِلْخُرُوجِ
از تو درخواست مىكنند كه تا جنگ ديگر به آنها اجازه دهى
فَقُلْ لَنْ تَخْرُجُوا مَعِيَ أَبَداً
پس بگو هرگز با من خارج نمىشويد . اين بيان خبر دادن حال آنهاست در معنى نهى ، براى اشعار به اينكه طبيعت و خوى آنها مقتضى عدم خروج است .
وَ لَنْ تُقاتِلُوا مَعِيَ عَدُوًّا إِنَّكُمْ رَضِيتُمْ بِالْقُعُودِ أَوَّلَ مَرَّةٍ
يعنى قبلا شما نشستيد و به جهاد نرفتيد و مقصود تخلّف از غزوهء تبوك است .
فَاقْعُدُوا مَعَ الْخالِفِينَ
پس اكنون هم با آنان بنشينيد مانند زنان و كودكان ، چون شما نيز با تخلّف اوّلتان مانند آنها شديد پس شما شأنيّت جهاد و قابليّت همراهى مجاهدين را نداريد .
وَ لا تُصَلِّ عَلى أَحَدٍ مِنْهُمْ ماتَ أَبَداً
و بر هيچ يك از آنان هنگام مرگشان نماز مگزار ، زيرا كه نماز تو براى آنها آرامش است و آنها استعداد نماز تو را ندارند ، مقصود نماز ميّت است يا اعم از آن .
وَ لا تَقُمْ عَلى قَبْرِهِ
جهت دعا كردن ، بر قبر هيچ يك از