جمله استيناف ، يا حال از موصول ، يا از ضمير مستتر در ظرف است ، و مقصود بيان قوّت اسباب در فرو رفتن شهوات در نزد آنهاست تا غايت زشتى آنها باشد . زيرا كه فرو رفتن در شهوات از فقير زشتتر است ، پس اگر با وجود ضعفى كه در فرو رفتن در شهوات دارند ، مانند گذشتگان باشند كه از اينها در وسايل فرو رفتن در شهوات تواناتر بودند ، كار اينها زشتتر از آنها مىشود .
فَاسْتَمْتَعُوا بِخَلاقِهِمْ
به نصيب و بهرهشان از شهوات بهرهمند بودند .
فَاسْتَمْتَعْتُمْ بِخَلاقِكُمْ
شما هم مثل آنها از شهوات بهره برديد با اينكه شما از آنها ضعيفتر و از نظر مال و اولاد كمتر بوديد با وجود اين خواستيد مثل آنها بهرهمند شويد و چون از جمله سابق بطور صريح معلوم نشد كه حاضران همانند پيشينيان بهره بردند و تطويل هم مناسب مقام بود فرمود :
كَمَا اسْتَمْتَعَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ بِخَلاقِهِمْ وَ خُضْتُمْ
در شهوات و لهو و لعب فرورفتيد
كَالَّذِي خاضُوا
يعنى مانند آنچنان فرورفتنى كه قبلىها فرورفته بودند ، يا مانند كسانى كه قبل از شما فرورفته بودند به اينكه ( الّذى ) را بمعنى ( الّذين ) قرار دهيم ، از باب اراده جنس از آن
أُولئِكَ حَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ فِي الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ
اشاره به پيشينيان و كنايه از حاضران و آيندگان است به اينكه اينها سزاورتر از آنها به تباه شدن و هدر رفتن اعمال هستند چون در اسباب شهوات ضعيف بودند و در عين حال مانند آنها كه قوى