جديد ندارد ، بلكه آن را با كوچكترين تأمّل استحضار مىكند ، پس فرق بين آن دو به شدّت و ضعف است .
و چون معرفت خدا براى هر كس بلكه براى هر موجود فطرى است ، و انسان با مجاهدات و رياضاتش يا به افكار و انظارش آن معلوم فطرى را كشف مىكند ، و به سبب آلودگىها و معاصى ، آن معلوم فطرى پوشيده مىماند . . . و لذا لفظ ( نسيان ) استعمال نمود ، و از باب مشاكله فرمود :
( فنسيهم ) مجازا يعنى آنها را ترك كرد و از نظر و افاضهء رحمتش اسقاط نمود .
إِنَّ الْمُنافِقِينَ هُمُ الْفاسِقُونَ
بيان علّت يا بيان ذمّ ديگر است ، و گذاشتن اسم ظاهر به جاى ضمير به جهت تكرار است كه در مقام غضب مطلوب است ، و لذا مطلب را با تأكيدات چهارگانه شديد و غليظ نمود : ان ، و اسميّه بودن جمله ، و ضمير فصل ، و تعريف مسند ، و نيز براى اشاره به زشتى و به علّت حكم است ، و ( منافقات ) را حذف كرد از باب تغليب و از باب عدم اعتناى به آنهاست .
وَعَدَ اللَّهُ الْمُنافِقِينَ وَ الْمُنافِقاتِ
اسم ظاهر را به جاى ضمير گذاشت به همان علّت كه گذشت ، و تصريح به منافقات براى دفع توهّم اين است كه آنها محكوم به آنچه ذكر شد نباشند ، و براى اينكه تطويل در مقام تغليظ مطلوب است ، و لذا در اخبار از حال آنها بسط و تفصيل داده شده است .
وَ الْكُفَّارَ
عطف عامّ است بر خاصّ اگر كفر اعمّ از نفاق