عدم احتياج به آنهاست ، و ضمير مفعول يا به خدا ، يا به رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله به قرينهء مقام و به جهت توافق با ضمير « الّا تنصروه » بر مىگردد .
وَ اللَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
خدا قدرت دارد تا رسولش را بدون امداد شما يارى كند ، و قدرت دارد شما را هلاك كرده ، و قومى غير از شما بجاى شما بگذارد .
إِلَّا تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللَّهُ
ياد آورى آنهاست به اين مطلب كه وقتى رسول خدا هيچ كمكى نداشت خداوند او را يارى كرد تا بدون آنها نيز يارى خدا به رسولش محقق شود تا دلهاى آنان را جذب نمايد .
إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِينَ كَفَرُوا
وقتى كه در امر رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله در دار النّدوة مشاوره نمودند كه او را تبعيد كنند يا بكشند يا حبس نمايند چنان كه گذشت .
ثانِيَ اثْنَيْنِ
يعنى جز يك نفر با او نبود و آن ابو بكر بود .
إِذْ هُما فِي الْغارِ
هنگامى كه در غار بودند ، و آن غار ثور بود ، غار ثور واقع در كوهى است در طرف راست مكّه كه تا مكّه يك ساعت راه است ( البتّه پياده ) .
إِذْ يَقُولُ لِصاحِبِهِ لا تَحْزَنْ
پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله به همراهش مىگويد : غم نخور ، آوردن مضارع براى اشاره به اين است كه اين گفته را تكرار كرده است چون همراهش مضطرب بوده و آرامش نداشته است . « 1 »
هامش
( 1 ) به نظر مترجمين آوردن مضارع به معنى استمرار قول رسول خدا در همهء زمانها و مكانهاست ، يعنى اى مؤمنان اندوهناك نشويد كه خدا همواره با ماست ( و