جهنّم نفس واقع مىشود خير و خوبى نمىبيند جز آنچه كه نفسش اقتضا كند ، و جز اسباب چيزى نمىبيند ، و از خدا و تسبيب او محجوب است ، پس هر اندازه كه مال جمع كند چيزى جز حبّ مال نيست يا محض اتّكاء بر مال در امر معاش است بدون اينكه اطمينان به خدا داشته و توكّل بر او نمايد ، و اين مال كنز ( گنج ) است ، كم باشد يا زياد ، زير زمين باشد يا روى آن ، زكاتش داده شده باشد يا نه ، بلكه آن شرك به خدا و كفر است ، و صاحب آن بتپرست و آن مال بت اوست .
اگر از جهنّم نفس به ملكوت علياء توجّه كرد و حتما از نفس و جهنّم آن منزجر گشت و لكن مادام كه از آن خارج نشود به مقتضيات و زنجيرهاى شهوات نفس مبتلاست ، ولى اگر در اين حال در حال توجّه و انزجار و توكّل به خدا مالى را جمع كند مصداق اين مضمون صحيحهء نبوى قرار گيرد كه در مثنوى آمده است : « با توكّل زانوى اشتر ببند » و وسيله آن مال بر خروج از مقتضيّات نفس و بر معيشت خود كمك نمايد كنز حساب نمىشود ، زيرا او در اين هنگام حقوق واجب و مستحب خود را ادا مىكند ، چون مىخواهد از زير فرمان نفسش خارج شده و در تحت امر پروردگارش داخل شود .
و اگر مال را در حال مقيّد بودن به نفس و مشتهيّات آن جمع كند ، چون در اين حال از خدا و توكّل بر او محجوب مىباشد آن كنز حساب مىشود چه حقوقش را ادا كرده باشد يا ادا نكرده باشد ، و اگر از آن جهنّم به جانب يمين ( راست ) در
بيان السعادة في مقامات العبادة ( فارسى ) — صفحة 135
مساهمون: سلطان محمد گنابادى ( سلطان عليشاه )
ص١٣٥