كُنْ
يعنى : به آن چيزى كه مىخواهد بوجود آورد بمحض اينكه بگويد « كن » ( وجود پيدا كن ) .
فَيَكُونُ
پس آن چيز وجود پيدا مىكند يعنى بدون خوددارى و بدون درنگ ايجاد مىشود .
بدانكه
يَوْمَ
همانطور كه به روز عالم طبع ، اطلاق مىشود ، همين طور بر هر يك از مراتب عالم نيز اطلاق مىگردد ، چون هر يك از آن مراتب نسبت به مرتبهء پايينترش روز است ، و مرتبهء پائينتر نسبت به مرتبهء بالا شب است .
و چون عالم طبع عالم اسباب است بدين معنى كه سنّت خداى تعالى به اين جارى شده است كه اشيا را بواسطهء اسباب ايجاد كند گويا كه موجودات عالم طبع به محض قول خدا بدون آماده شدن اسباب از وجود پيدا كردن ابا دارند ، و مكلّفها نيز از قول او ابا دارند .
ولى چون مراتب آخرت با تمام موجوداتش اعمّ از مادّه و مدّت مسبوق به ساير اسباب نيست موجودات آن به محض قول خدا قائم است ، و به امر خدا موجود مىشود ، بنابراين روزى كه خداوند مىگويد
كُنْ ، فَيَكُونُ
مختص به روزهاى آخرت است .
قَوْلُهُ الْحَقُّ
معنى آن اين است : قول خدا كه آن مشيّت است حق است ، زيرا مشيّت همهء اضافات خدا به سوى خلق است يا اينكه قول خدا حقيقت ثابت است كه آن عين فعل خدا مىباشد ، و آن صدا نيست كه به گوش بخورد ، و لفظ نيست كه