همه چيز با مشيّت خداست و چون از اين كلام اين توهّم پيش مىآيد كه مردم در افعالشان مجبور هستند ، و در گمراهى و هدايت هيچ دخالتى ندارند اين توهّم را بدين گونه بر طرف كرد كه استعداد و استحقاق آنان مقتضى آن مشيّت است ، پس فرمود :
إِنَّما يَسْتَجِيبُ الَّذِينَ يَسْمَعُونَ
كسانى كه مستعدّ قبول هستند ، دعوت ترا مىشنوند پس خودشان به مقدار قابليّت در عمل علّت گمراهى و هدايت خويشند ، و چون از اين گفتار كه هر كس كه آمادگى و استعداد دارد ، اجابت مىكند و آنكه مستعد نيست اجابت نمىكند اين توهّم پيش مىآيد كه غير مستعد ، شايسته نيست كه مورد دعوت و امر و نهى قرار گيرد . و ذمّ و ملامتى متوجّه او نيست ، پس خداوند آن را جواب داد و فرمود :
وَ الْمَوْتى
يعنى مردگانى كه اصلا داراى استعداد نبوده و در مراقد و آرامگاههاى طبعشان متوقّف هستند ،
يَبْعَثُهُمُ اللَّهُ
خداوند آنها را از آرامگاه طبعشان بر مىانگيزد .
يَبْعَثُهُمُ اللَّهُ ثُمَّ إِلَيْهِ يُرْجَعُونَ
پس بعد از توجّه به خدا مىشنوند و بعد از شنيدن اجابت مىكنند ، پس مرگ براى مردگان ، و زنده بودن هم براى زندگان حتمى نيست .
وَ قالُوا لَوْ لا نُزِّلَ عَلَيْهِ آيَةٌ مِنْ رَبِّهِ قُلْ إِنَّ اللَّهَ قادِرٌ عَلى أَنْ يُنَزِّلَ آيَةً وَ لكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لا يَعْلَمُونَ
آنان گفتند : چرا از سوى خدا بر بشر معجزهاى فرود نمىآيد ؟ در واقع ايشان معجزهها را حس نمىكنند ، خداوند برتر از آن است كه بر او چيزى پيشنهاد شود ، و ندانستن و حس نكردن آنها از اين جهت است كه آنان