ابراهيم عليه السّلام از بلاد نمرود به سوى شام خارج شد و همراه او لوط و ساره بود ، و لوط را براى دعوت در سرزمين شامات گذاشت و خودش به بالاى شامات رفت .
إِذْ قالَ لِقَوْمِهِ
منظور از قوم ، مردم اوست در دعوت و معاشرت نه در نسب و ملّت .
أَ تَأْتُونَ الْفاحِشَةَ
آيا مرتكب آن كردار زشت و فاحشه مىشويد ؟ و آن همخوابى با مردان و روى گردانيدن از زنان است .
ما سَبَقَكُمْ بِها مِنْ أَحَدٍ مِنَ الْعالَمِينَ إِنَّكُمْ لَتَأْتُونَ الرِّجالَ شَهْوَةً
كه اين كار شما در جهان سابقه نداشته ، آيا شهوت نسبت به مردان را از پيش خود آوردهايد ؟ آنچه را كه قبلا به صورت كنايه گفته بود ، اكنون به آن تصريح كرد تا رسوايى و توبيخ آنها باشد . و لذا كلام را با تأكيدات متعدّد ( انّ ) و ( ل ) مؤكّد ساخت تا تأكيد توبيخ باشد .
مِنْ دُونِ النِّساءِ بَلْ أَنْتُمْ قَوْمٌ مُسْرِفُونَ
بدون اينكه به زنان روى آريد ، پس شما عادل نيستيد بلكه گروهى تجاوز كار و مفسد هستيد ، اين جمله از قبيل عطف به اعتبار معنى است .
وَ ما كانَ جَوابَ قَوْمِهِ إِلَّا أَنْ قالُوا أَخْرِجُوهُمْ مِنْ قَرْيَتِكُمْ
آنان جوابى كه صلاحيّت مقابله با احتجاج و نصيحت لوط باشد نداشتند ، لذا از احتجاج زبانى عدول كردند و خواستند تا از شيوهء غلبه كردن قالبى استفاده كنند ، از اين رو به چيزهايى كه بر صحّت نصيحت او دلالت دارد ، دليلى آوردند و