و چون جهت برزخ عليا جهتى است كه هر كس در آن جهت باشد به وسيلهء آن غير خودش را از اهل ملك و هر دو ملكوت مىشناسد ، و همين جهت است كه راه شناخت خدا براى كسانى است كه بر آن جهت نيستند لذا صحيح است قول معصومين عليهم السّلام « 1 » : ما بر اعراف هستيم ، ياران خود را از سيمايشان مىشناسيم ، و ما اعراف هستيم كه خداوند شناخته نمىشود مگر از راه شناخت ما ، و ما اعراف هستيم كه خداى تعالى در روز قيامت ما را بر صراط مىايستاند ، پس كسى داخل بهشت نمىشود مگر اين كه ما را بشناسد و ما او را بشناسيم ، و داخل آتش نمىشود مگر اين كه ما را انكار كند و ما او را انكار كنيم .
و چون مقصود از اعراف بلندىهاى برزخ است صحيح مىشود تفسير اصحاب اعراف به كسانى كه اصحاب برزخ هستند از كسانى كه حسنات و سيئات آنها مساوى است .
زيرا كه اصحاب برزخ هستند ، و همراه و مصاحب اعراف بودن ، غير از همراه و ياران كسانى هستند كه بر اعراف مىباشند ، زيرا اينان به وجهى مالك اعراف بوده و به آن محقّق مىشوند به خلاف كسانى كه حسنات و سيّئاتشان مساوى است كه ايستادن آنها در برزخ و زير اعراف به جهت محاسبه و رسيدن به حساب است .
يَعْرِفُونَ كُلًّا
هر يك از اهل جهنّم و بهشت را
هامش
( 1 ) تفسير الصّافى 2 : ص 198 - الكافى 1 ص 184 / ( ط - دار الكتب الإسلامية )