« هُوَ الَّذِي أَنْشَأَكُمْ وَ جَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصارَ وَ الْأَفْئِدَةَ »
« 1 » كه در آيهء فوق
جَعَلَ
به معنى گردانيدن است و براى نور و ظلمت كه عرضى و متعلّق به محلّ هستند آورد و « خلق » را به معنى اعمّ در ايجاد سماوات و ارض ذكر كرد .
امّا « سماء » ( آسمان ) اسم چيزى است كه داراى ارتفاع و بلندى بوده و در پائينتر از خودش تأثير داشته باشد . و افلاك طبيعى يكى از مصاديق « سماء » است زيرا كه عقول طولى يعنى ملائكهء مقرّبين كه به عبادت ايستادهاند و به هيچ طرف نگاه نمىكنند .
و عقول عرضى يعنى ملائكههائى كه صفآرائى كردهاند و نفوس كلّى كه تدبير امر مىكنند ، و نفوس جزئى كه ركوعكنندگان و سجدهكنندگانند ، و اشباح مثالى كه صاحبان بالها هستند همهء اينها سماوات مىباشند .
و « ارض » اسم چيزى است كه در آن ، پائين بودن و قبول از غير است پس زمين خاكى و عالم طبع با آسمان و زمينش ، و اشباح ظلمانى يعنى عالم جنّ و شياطين ، بلكه اشباح نورى همهء اينها نسبت به عالم ارواح زمين هستند .
زيرا اينها پائينتر از عالم ارواح و متأثّر از آنها مىباشند .
و مادّهء اوّل كه هيولى نام دارد ، و مادّهء دوّم كه جسم است و مادّهء سوّم كه عنصر نام دارد و چهارم جماد و پنجم نبات و ششم
هامش
( 1 ) سورهء الملك آيهء بيست و سوّم