و مقصود اين است كه خداى تعالى سينههاى مؤمنين را از موجبات غلّ از قبيل كدورات دنيوى و صفات رذيلهء نفسانى پاك مىكند تا اين كه سينههايشان از حقد و حسد صاف شود خصوصا نسبت به برادران مؤمنشان ، و همچنين از خودپسندى و ريا و شكّ و شرك خفىّ پاك مىكند ، پس در سينههايشان جز دوستى خالص و راستى تامّ چيزى باقى نمىماند .
تَجْرِي مِنْ تَحْتِهِمُ الْأَنْهارُ
در حالى نهرها در زير پاى آنها جارى است . اين عبارت جمله حاليّه يا مستأنف است و جواب سؤال مقدّر ، يا خبر بعد از خبر مىباشد .
وَ
پس از آنكه سينههايشان از چيزهايى كه آنها را اذيّت مىكند صاف شد ، و مقام آنها از چيزهايى كه با آنها سازگار نيست امن گشت ، و همنشينان آنها از بدى رسيدن به آنها فارغ و خاطر جمع شدند .
قالُوا
از باب خوشحالى و تشكّر گفتند :
الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي هَدانا لِهذا
سپاس خداى را كه ما را به اين مقام يا به اين فضل رهنمون گشت ، و مراد از هدايت رسيدن به راه مطلوب يا به راه مطلوب است با تهيّه اسباب سلوك و پيمودن آن راه .
وَ ما كُنَّا لِنَهْتَدِيَ لَوْ لا أَنْ هَدانَا اللَّهُ لَقَدْ جاءَتْ رُسُلُ رَبِّنا بِالْحَقِّ
اين سخن را گفتند چون آنها ايمان به غيب داشتند و آن
هامش
كه در اينجا اشتراء استعاره است براى استبدال كه مستعار له است و ربح و تجارت از ملايمات مستعار منه است . . .