خاتم ولايت گشت و كلّ انبيا و اوليا تحت پرچم او مىباشند ، و هر چه كه از شرايع الهى دين ناميده مىشود بدان جهت است كه به ولايت متّصل و به حقيقت دين مرتبط است ، و سيرهء غير الهى را كه دين مىنامند از باب تشابه و هم شكل بودن با سيرهء الهى است .
پس بنا بر قرائت
فَرَّقُوا
( با تشديد راء ) معنى آيه اين است : كسانى كه دين خودشان را كه از طريق قلب به سبب ولايت تكوينى به آنها رسيده است از ارائهء طريق عقل ( ناقص ) گرفته و بر هواهاى فاسد متفرّق و پراكنده سازند ، يا اينكه آنچه را كه از اين راه به سبب ولايت تكليفى از ايمان به آنها رسيده و در دلهاى آنان داخل شده است ( بازى به وسيلهء غفلت ) و اغراض فاسد ( وسوسههاى نفس امّاره ) و مهمهاى متفرّق پراكنده سازند .
زيرا انسان آنگاه كه به نفس و دنيا روى آورد ، هر چيزى كه از جهت آخرت به او مىرسد بر جهات نفس توزيع مىكند .
و چه خوب گفته شده است :
انصتوا « 1 » يعنى كه آيت را بلاغ * هين تلف كم كن ، كه لب خشك است ، باغ
يا معنى
فَرَّقُوا دِينَهُمْ
اين است كه دينشان را تكه تكه كردند ، بدين نحو كه به بعضى ايمان آوردند و به بعضى كافر
هامش
( 1 ) اشاره به آيهء 203 از سورهء اعراف است : و اذا قرئ القرآن فاستمعوا له و أنصتوا لعلّكم ترحمون .