وَ لَوْ شاءَ اللَّهُ ما فَعَلُوهُ
دلدارى رسول صلّى اللّه عليه و آله است كه از صورت افعال آنها صرف نظر كند و به سبب اصلى توجّه نمايد ، تا اينكه سينهاش از كار آنها تنگ نشود ، و بر آنها حسرت نخورد .
فَذَرْهُمْ وَ ما يَفْتَرُونَ
تسكين پيامبر صلّى اللّه عليه و آله است از رنج و خستگى دعوت و اهتمام به منع آنها از كارهاى شنيع و زشتشان .
وَ قالُوا
بيان ظلم ديگر آنان است .
هذِهِ
چهارپايان و زراعتها .
أَنْعامٌ وَ حَرْثٌ حِجْرٌ
« الحجر » با حركات سهگانهء حاء به معنى منع و حرام است .
لا يَطْعَمُها إِلَّا مَنْ نَشاءُ
يعنى كسى را كه بخواهيم طبق قراردادى كه بين ماست و در آن سرزنش آنان است به اينكه حكم آنها جز به مقتضاى هواهايشان نيست ، و آنها غير از خدمهء بتها بقيّه را از خوردن چهار پايان منع مىكردند .
بِزَعْمِهِمْ
متعلّق به
قالُوا
است ، يعنى آن را بزعم خودشان گفتند بدون اينكه حجّتى بر آن داشته باشند .
وَ أَنْعامٌ حُرِّمَتْ ظُهُورُها
و سوار شدن بر پشت بحيره و سائبه و وصيله و حام را حرام « 1 » مىدانستند .
وَ أَنْعامٌ
عطف بر « انعام » است ، يعنى گفتند : شايسته نيست كه بر اين چهار پايان كه اسم خدا ذكر شود ، يا ابتداء كلام از
هامش
( 1 ) معانى « بحيره ، سائبه ، وصيله و حام » در تفسير آيهء 103 سورهء مائده قبلا بيان شد .