ظلمات ثابت است ، يا مانند كسى است كه ماندن در ظلمت ، صفت و خصيصهء او شده است ، و براى او تفاوتى ندارد كه با حيات انسانى و قبول دعوت نبوى زنده باشد ولى داراى نور نباشد ، يا اينكه اصلا زنده نباشد كه به وسيلهء نور نبوى افزونى يابد .
لَيْسَ بِخارِجٍ مِنْها
يعنى از ظلمات خارج نيست ، از امام باقر عليه السّلام است كه آن عبارت از ميّتى است كه اين شأن يعنى اين امر را نمىشناسد و مقصود ولايت است يعنى دعوت باطنى و قبول آن و بيعت با آن و امام باقر عليه السّلام فرمود :
جَعَلْنا لَهُ نُوراً
يعنى براى او امام قرار داديم كه به او اقتدا كند يعنى على بن ابى طالب عليه السّلام و در مورد
كَمَنْ مَثَلُهُ فِي الظُّلُماتِ
با دستش اشاره كرد و فرمود :
مقصود اين خلق است كه چيزى نمىدانند . و اخبار زيادى به اين مضمون وارد شده است ، و از اين خبر استفاده مىشود كه مقصود از ميّت كسى است كه عارف به امر ولايت نباشد اعمّ از اينكه عارف به امر نبوّت باشد يا نباشد .
و حيات ، شناختن امر ولايت است به سبب قبول دعوت باطنى زيرا كه شناختن اين امر تصوّر نمىشود مگر با بيعت خاصّ و لوى و قبول دعوت و لوى .
و مقصود از نور يا خود قبول دعوت و بيعت است يا امامى است كه بشريّتش بر او ظاهر است ، يا اينكه مقصود از نور امرى است كه در قلب داخل مىشود به سبب بيعت خاصّ يا