وَ لَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَ إِلى أُولِي الْأَمْرِ مِنْهُمْ
يعنى اگر به رسول و اوليالامر واگذار مىكردند و در مورد آن به چيزى تكلّم نمىكردند يا اينكه بر خودشان اظهار مىكردند نه بر غير خودشان .
لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ
در آن صورت اهل استنباط مىدانستند ، آوردن كلمهء
الَّذِينَ
براى آن است تا اشعار به اين داشته باشد كه آنها اهل استنباط هستند ، يا مقصود از اوليالامر اعمّ از فرماندهان لشگرهاست . و مستنبطون رسول صلّى اللّه عليه و آله و اوصياى او هستند .
وَ لَوْ لا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَتُهُ
در اين قسمت آيه ، خدا آنها را از باب تفضّل و طفيلى بودن به محمّد صلّى اللّه عليه و آله و على ( ع ) مورد خطاب قرار داد ، و فرمود : اگر فضل و رحمت خدا بر شما نبود ، جز اندكى از شما ، بقيه از شيطان پيروى مىكرديد . اين مژده بعد از آن است كه آنان را به جهت ضعف عقيده و كار بدشان مورد نكوهش قرار داده بود . امّا فضل خدا همان رسالت است . و چون رسالت از شئون رسول و سعهء صدر او و متّحد با او است تفسير فضل به رسول صلّى اللّه عليه و آله صحيح مىشود ، و آن در اينجا محمّد صلّى اللّه عليه و آله و رحمت او است كه همان ولايت است .
ولايت نيز با ولىّ متّحد است پس تفسير ولايت به ولىّ نيز صحيح است كه در اينجا علىّ ( ع ) است . ازاينرو فضل و رحمت در اخبار ما به محمّد صلّى اللّه عليه و آله و علىّ ( ع ) تفسير شده است . و از آنجا كه در محمّد صلّى اللّه عليه و آله اصل ولايت است گو اينكه رسالت در او ظاهرتر است و علىّ ( ع ) در رسالت خليفه است گرچه ولايت در او ظاهرتر است . تفسير فضل به علىّ ( ع ) و رحمت به محمّد صلّى اللّه عليه و آله نيز چنان كه در خبر آمده است صحيح مىباشد .
لَاتَّبَعْتُمُ الشَّيْطانَ إِلَّا قَلِيلًا
يعنى با وجود كارهاى بدى كه داريد ، شما را خوار نمىكنيم كه آن به واسطهء محمّد صلّى اللّه عليه و آله و علىّ ( ع ) است و اگر محمّد صلّى اللّه عليه و آله و علىّ ( ع ) نگهبان شما نبودند ، جز اندكى از شما ، بقيّه از