آوردن اسم ظاهر و تكرار موصول ( الّذين ) ، براى آن است كه زشتى و ستم ، در دل شنونده كاملا ممكن و جايگزين شده و اشعار بر اين باشد كه ظلم ، به سبب عذاب است . چنانچه تعليق تبديل بر موصول ، براى اشعار به سبب بودن ظلم براى تبديل قول نبىّ صلّى اللّه عليه و آله است ، كه فرمايش آن حضرت ، همان فرمان خداست كه آنها دگرگون كردند .
مقصود ، كنايه از امّت محمد صلّى اللّه عليه و آله و ستم آنان به اهل بيت ( ع ) و دگرگون كردن سخن پيامبر خداست .
به امام باقر ( ع ) نسبت داده شده است كه فرمودند : جبرئيل با آيهء « فبدل الذين ظلموا آل محمد صلى الله عليه و آله حقهم غير الذى قيل لهم فانزلنا على الذين ظلموا آل محمد صلى الله عليه و آله . . . » يعنى ستمكاران بر آل محمد ، حق آنان را تبديل كردند به غير آن چيزى كه به آنها گفته شده بود ، در نتيجه ، بر ستمكاران آل محمد عذاب نازل كرديم . البته اين گفتار به اعتبار كنايه و مقصود است ، نه اينكه عينا آل محمد صلّى اللّه عليه و آله در آيه آمده باشد « 1 » .
« رِجْزاً مِنَ السَّماءِ »
: « رجز » به كسر ، و به ضم ، هر دو آمده است و به معنى عذاب يا نجاست و يا مطلق چيزهايى مانند رجس و پليدى كه بايد آنها را رها كرد ، آمده است .
« بِما كانُوا يَفْسُقُونَ »
: به دليل آنكه از فرمان خدا و فرمانبردارى او بيرون رفته بودند ، آن پليدى بر ايشان فرود آمد .
اما نوع بدبختى و پليدى كه بر آنان فروفرستادهشد ، برخى گفتهاند اين گونه بود ، كه صد و بيست هزار نفر از آنان ، به علّت ابتلا به بيمارى طاعون ، در قسمتى از يك روز مردند .
بر كسانى كه در علم الهى توبهكار بودند ، يا از ذريّهشان نسل پاكيزهاى ظاهر مىشد ، عذاب نازل نشد . آنان از آن دسته بودند كه در
هامش
( 1 ) تفسير عياشى ، ج 1 ، حديث 49 ، ص 45