« وَ مُنْذِرِينَ »
: و ترسانندهء كافران هستند از جهت رسالتى كه انبيا دارند ، پس مردم در انكار و اقرار مختلف شدند . منكران بر حسب مراتب انكار خود و اقراركنندگان بر حسب مراتب اقرار خود ، با هم اختلاف پيدا كردند .
« وَ أَنْزَلَ مَعَهُمُ الْكِتابَ »
: يعنى احكام الهى را كه لازمهء رسالت است فروفرستاد يا كتاب تدوينى كه مشتمل بر احكام است ، زيرا مادامىكه با رسول احكامى نباشد كه به تبليغ آن احكام برانگيخته و فرستاده شود ، رسالت صدق نمىكند .
« بِالْحَقِّ »
: يعنى به سبب حقّى كه مخلوق خداست و آن همان علويت على ( ع ) و ولايت مطلق او است ، يا مقصود « بالحقّ » ( مع الحقّ ) و همراه حق بودن است ، يا اينكه باء ( در بالحقّ ) براى آلت است ، به هر تقدير ، جار و مجرور ظرف لغو و متعلق به « انزل » است و حال قرار دادن آن به نحوى كه نيازمند به تقدير عامل باشد ( كه نيازى به آن عامل نيست ) ، جدا بعيد است .
« لِيَحْكُمَ »
: يعنى خداوند بر زبان پيامبران حكم نمايد ، يا اينكه كتاب حكم مىكند ، بنا بر طريق مجاز عقلى ، و « ليحكم » به صورت مجهول خوانده شده است .
« بَيْنَ النَّاسِ فِيمَا اخْتَلَفُوا فِيهِ »
: يعنى پس از برانگيختن انبيا اختلاف كردند ، پس كتاب نازل شد تا اختلاف را رفع نمايد ، و اين معنى دليل تقدير گرفتن « فاختلفوا » پس از « منذرين » است ، زيرا عدم انفكاك احكام از رسالت و بودن رسالت براى رفع اختلاف يك امّت ، و بودن مردم قبل از رسالت ، دليل حدوث اختلاف است به سبب رسالت .
مقصود از چيزى كه در آن اختلاف كردند ، آن حقّى است كه كتاب به آن نازل شده و آن نبأ عظيم ( خبر بزرگ ) است كه مردم در آن اختلاف دارند .