بدان كه دنيا گذرگاه همه است كه هيچ كس را در آن توقف و ماندن نيست ، خداوند بر هر نفسى سربازان زيادى را موكّل نموده كه او را وادار به سلوك به سوى آخرت كنند ، و نمىگذارند كه اين نفس يك آن در جايى توقف كند ، پس احمق كسى است كه گمان مىكند دنيا توقّفگاه است و از خداى تواناى بىنياز چيزى را مىخواهد كه در دنيا بگذارد و خود از آنجا برود . پس طلب دنيا از نهايت كورى از دنيا و آخرت است .
چون كسى كه به دنيا نظر دارد نسبت به دنيا و رفتن از آنجا كور است و چيزى هم براى آخرت طلب نمىكند ، و آنچه را هم كه براى دنيا مىخواهد با او باقى نمىماند ، ناچار از دنيا دل بريده و تهى دست از متاع دنيا و آخرت ، از دنيا خارج مىشود . لذا خداوند فرموده :
« وَ ما لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلاقٍ »
: يعنى در آخرت نصيب و بهرهاى از خير ندارد ، چون « خلاق » در خير به كار مىرود .
[ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 201 ]
وَ مِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ رَبَّنا آتِنا فِي الدُّنْيا حَسَنَةً وَ فِي الْآخِرَةِ حَسَنَةً وَ قِنا عَذابَ النَّارِ ( 201 )
ترجمه :
( 2 / 201 )
و بعضى ديگر گويند : پروردگارا ما را از نعمتهاى دنيا و آخرت هر دو بهرهمند كن و از عذاب آتش دوزخ نگاهدار .
تفسير :
« وَ مِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ رَبَّنا آتِنا فِي الدُّنْيا حَسَنَةً »
: حسنة ، به نعمتهاى دنيا ، به وسعت روزى و معاش ، به اخلاق نيكو ، به علم و عبادت ، به زن صالح ، به زبان شاكر و قلب ذاكر و زن مؤمن و . . . تفسير شده است .
روايت شده كه به هر كس آن سه تا داده شده ، خوبى دنيا و آخرت به او داده شده است ، و وجه آن اين است كه مقصود از خوبى و حسنهء دنيا چيزى است كه به قواى نفسانى و لذّتهاى آن بازمىگردد ، به نحوى كه از سلوك به سوى پروردگار مانع نشود . مولوى ( ره ) ، چه خوب گفته است :