مورد قبول واقع نمىشود . صوفيان گفتهاند : ذكر زبانى و قلبى وقتى كه از عالم مجاز از اهل اجازه و اهل بيت گرفته نشود ، حظّى از آن مترتب نشده و صاحبش از آن بهرهمند نمىشود .
محتمل است كه « ما » مصدريّه يا كافّه باشد و معنى آيه اين است كه خدا را ياد كنيد به گونهاى كه موازى هدايت خدا و راهنمايى او باشد و به هر حال ، علّت آوردن جهت حيثيّت هدايت از آن استنباط مىشود . از اين رو ، گفته شده است كه ، اين عبارت براى تعليل است .
« وَ إِنْ كُنْتُمْ »
: اگر چه « إن » مخفف از مثقّله است ( إنّ با تشديد بوده ، به إن بدون تشديد تخفيف يافته است ) .
« مِنْ قَبْلِهِ لَمِنَ الضَّالِّينَ »
: پيش از اين در حالت گمراهى به سر مىبردند . جمله حاليه است .
[ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 199 ]
ثُمَّ أَفِيضُوا مِنْ حَيْثُ أَفاضَ النَّاسُ وَ اسْتَغْفِرُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ ( 199 )
ترجمه :
( 2 / 199 )
پس از آن ، به طريقى كه مسلمانان باز گردند ، رجوع كنيد به عرفات و از خدا آمرزش بخواهيد كه خدا آمرزنده و مهربان است .
تفسير :
« ثُمَّ أَفِيضُوا مِنْ حَيْثُ أَفاضَ النَّاسُ »
: يعنى باز گرديد از عرفات ، و بازگشتن از آن مستلزم وقوع در آن است ، پس گويا كه چنين گفته باشد :
در عرفات توقّف نماييد ، سپس از آنجا بازگرديد و تنها به ايستادن در مزدلفه و بازگشتن از آنجا ، اكتفا نكنيد . علّت نزول اين است كه ، قريش در وقوف به عرفات ، فايدهاى را معتقد نبودند و در مشعر الحرام وقوف مىكردند و با اين كار بر مردم فخر مىفروختند ، پس خداوند آنان را از اين عمل منع كرد و دستور وقوف در عرفات و بازگشت از آنجا را داد .
بنابراين ، آوردن « ثمّ » براى تفاوت بين دو امر است ، يعنى پس از آنكه به