اعمال شرعى از جهت صدور از ولايت يا ايصال به ولايت راه خداست ، زيرا كه آن ، راه خدا را هموار كرده ، و راه كعبه از باب اينكه مناسك و عبادات مشروع در آن است ، راه خداست و از باب اينكه مظهر قلب است كه آن نيز راه خداست پس در حقيقت راه خداست . از اين رو ، « فى سبيل اللّه » به طور حقيقى يا مجاز ظرف « قاتلوا » است ، يا حال است از فاعل « قاتلوا » به ظرف حقيقى يا مجازى و معنى آيه اين است : در حفظ راههاى خدا ، يا در ترويج و بالا بردن آن راهها ، يا در ارتكاب و متّصف شدن به آن راهها ، يا در طريق كعبه ، كارزار كنيد .
« الَّذِينَ يُقاتِلُونَكُمْ »
: با كسانى كه با شما مىجنگند جنگ كنيد و از آن تجاوز ننماييد . اين آيه با آيه
« وَ اقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ »
( آيه بعدى ) نسخ شده و از سويى چون به جنگ امر شده ، اين قول خداى تعالى را كه مىفرمايد :
« وَ لا تُطِعِ الْكافِرِينَ وَ الْمُنافِقِينَ وَ دَعْ أَذاهُمْ »
« 1 » ، نسخ مىكند و همچنين ، آيه
« كُفُّوا أَيْدِيَكُمْ »
« 2 » را نسخ مىكند ، چنانچه روايت شده است كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله ، قبل از نزول اين آيه ، با كسى جنگ نمىكرد .
نقل شده است كه اين آيه پس از صلح حديبيّه نازل شده ، به اين ترتيب كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله ، وقتى با اصحابش در سالى كه مىخواستند به عمره بروند خارج شد ، پس رفتند تا در حديبيّه فرود آمدند ، مشركان از رفتن آنان به بيت الحرام جلوگيرى كردند ، پس شتران قربانى را در همان حديبيّه نحر كردند ( كشتند ) ، سپس با مشركان مصالحه نمودند . به اين ترتيب كه در آن سال برگردند و در سال بعد بيايند و سه روز مكّه خالى شود تا پيامبر طواف بيت را انجام دهد و هر چه مىخواهد بكند و سپس فورا به مدينه بازگردد .
پس وقتى سال بعد فرا رسيد ، پيامبر و يارانش براى عمرهء قضا
هامش
( 1 ) سوره احزاب ، آيه 47 .
( 2 ) سوره نساء ، آيه 77 .