تحقيق وارد شدن به خانهها از درهايشان و منع وارد شدن به خانهها از پشت و از غير در
« وَ لَيْسَ الْبِرُّ »
: اين جمله عطف است بر
« هِيَ مَواقِيتُ »
يا بر
« يَسْئَلُونَكَ »
به طريق التفات از غيبت به خطاب ، و وجه مناسبت بين آن دو ، تا جايى كه ادات وصل آورده ، اين است كه پرسيدن از اختلاف هلالها ، بدون اطّلاع بر هيئت افلاك و مناطق آن و مقادير حركات آنها ، بدون شناخت حقيقت ماه و كسب نور نمودن آن از آفتاب ، بهمنزله آن است كه به خانه يا در خانهء اين علم از پشت آن وارد شوند ، نه از در آن ، زيرا كه در علم ، آن چيزهايى است كه ياد شد . لذا مىفرمايد : نيكوكارى آن نيست كه :
« بِأَنْ تَأْتُوا الْبُيُوتَ »
: ( كه وارد خانهها شويد . . . ) بيوت اختصاص به آنچه كه عرف آن را خانه مىداند ندارد ، چنانچه دانستى .
« مِنْ ظُهُورِها ، وَ لكِنَّ الْبِرَّ مَنِ اتَّقى »
: از پشت سر آن ، يعنى وارد شدن به خانهها از پشت ، نيكى نيست ، بلكه نيكى از آن كسى است كه تقوى ورزد . در مثل اين آيه گذشت كه حمل ذات بر معنى ، يا از باب تصرّف در ذات است ، يا تصرّف در معنى و يا تصرّف در نسبت .
« وَ أْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ أَبْوابِها »
: عطف است بر جمله محذوف كه از قول خداى تعالى :
« لَيْسَ الْبِرُّ . . .
تا آخر آيه » استفاده مىشود ، يعنى از پس در به خانهها نياييد و از پشت خانهها وارد نشويد ، بلكه به خانهها از درهاى آن وارد شويد .
ظاهرا بايد مىگفت : « و أتها من ابوابها » ، به صورت مفرد و ضمير كه به « بيت » برگردد ، ولى خداى تعالى عدول نمود به صيغهء امر و اسم ظاهر را به جاى ضمير گذاشت ، براى اشاره به اينكه آمدن به خانهها يعنى امور معاش و معاد چيزى است كه به آن امر شده ، خود آن مورد نظر است . اگر مىگفت : « و أتوها من ابوابها » ، ممكن بود اين توهّم پيش