صورت هلال ظاهر مىشود ؟ مقصودشان از اين پرسش استفسار از سبب قضيّه بود . از سويى چون اهل نظر و دقّت نبودند و قدرت بر ادراك دقايق و نكات اسباب اين قضيّه نداشتند و از سوى ديگر ، علم به سبب اين قضيه ، نه براى دنياى آنان و نه براى آخرتشان فايدهاى داشت ، لذا خداوند از پاسخ مطابق پرسش ، روى گرداند و به پيامبرش امر كرد كه حكمتها و غايتهايى را كه مترتّب بر ماه مىشود ، براى آنان بيان كند . پس فرمود :
« قُلْ هِيَ مَواقِيتُ »
: مواقيت جمع ميقات و آن چيزى است كه به سبب آن ، وقت اندازهگيرى مىشود ، يعنى هلال ماهها و اختلاف آنها در طول ماه ، سبب شناختن وقتها و شناختن آنچه كه بستگى به شناخت وقت دارد ، مىشود . مانند كشاورزى و تجارت و قرضها و عده زنها و حج و روزه و عيد فطر .
« لِلنَّاسِ »
: يعنى جهت بهره بردن مردم .
« وَ الْحَجِّ »
: يعنى براى مناسك حجّ ، ذكر نمودن خصوصى حج ، براى اهميّت دادن به آن است ، زيرا بيشتر اعمال حج ، وقت خاصى را از ماه دارد و اين فايدهها و غايتهايى كه مترتّب بر اختلاف هلالها مىشود ، با مختصر يادآورى معلوم گشته ، و در شناختن آنها فايدههاى زيادى وجود دارد . از قبيل شناختن فاعل حكيم مدبّر دانا و توانا اعتناكنندهء به خلقش ، به ويژه به انسان ، و شناختن انعام و احسان او كه همان مستلزم تعظيم و شكر و توجّه بهسويش و تضرّع و زارى به درگاه او در همه امور ، چه بزرگ و كوچك و چه كم و زياد است . اين پاسخ ، خلاف آن چيزى است كه دربارهاش پرسيدند ، كه شناخت و فهميدن آن مستلزم دقّت و درك نكات و دقايق بسيار است .