است كه در اختيار انسان و زير دست او است ، و همچنين ، شامل هر فعلى از افعال قواى انسانى مىشود و معنى آيه اين است كه : چيزى را نگيريد و نخوريد و با آن نكاح نكنيد ، مگر با نام خدا و هيچ كار كوچك يا بزرگ را كه نام غير خدا بر آن برده شده ، يا نام خدا بر آن برده نشده ، انجام ندهيد . و آيه تفسير شده است به جايى كه نام خدا ياد شده يا نام غير خدا برده شده است ، ولى غير خدا منظور بوده ، يعنى آنچه كه ذبح شده است ، به خاطر بتها يا غير از بتها ، از چيزهايى باشد كه براى عبادت گذاشتهاند .
« فَمَنِ اضْطُرَّ »
: يعنى كسى كه مجبور به استفاده از اين محرّمات باشد .
« غَيْرَ باغٍ وَ لا عادٍ »
: « باغ » از بغيه ، به معنى خواستن ، يا از بغى به معنى فجور و زنا ، يا از بغى به معنى تكبّر است . و در خبر ، به كسى كه براى سرگرمى به شكار پردازد ، به طلبكنندهء لذّت و به كسى كه نافرمانى ورزيده و بر امام خروج كرده « 1 » ، تفسير شده است . و نيز ، به كسى كه از حق خود تجاوز نمايد باغى گويند ، خواه تجاوز از حدّ در امامت باشد كه قايل به امامت امام باطلى باشد ، يا امام باطل را با امام حق شريك كند ، يا در امام حق غلو كند به اينكه دربارهء امام چيزى بگويد و معتقد باشد كه خود امام آن را نگفته است . خواه تجاوز از حدّ در ساير حقوق الهى و حقوق خلق بوده باشد ، خواه تجاوز از حدّ در همهء افعال و كارهايى باشد كه از قواى مدركه و قواى عملكننده صادر مىشود ، زيرا كه افراط و تفريط در همهء اينها تجاوز از حدّ به حساب مىآيد و هر يك از اين معانى ، در اخبار تفسير شده است .
« فَلا إِثْمَ عَلَيْهِ »
: يعنى در خوردن از اين چيزهايى كه ياد شد ، بر او گناهى نيست .
هامش
( 1 ) تفسير صافى ، جلد 1 ، ص 159 به نقل از كافى از قول امام صادق ( ع ) .