مىفرمايد : « آيا شك و جدال مىكنيد بر چيزى كه مىبيند ؟ » « 1 » شأن صاحب تقليد تسليم است و مىگويد : همهء آنها از جانب پروردگار ما است . « 2 » غير از اين سه طايفه بر هيچ كس جائز نيست كه در ضرر و نفع اشيا نظر بدهد و به حلال و حرام بودن اشيا حكم كند ، چه گمان در اينجا به جاى علم نمىنشيند ، جز اينكه دليلى بر خروج از اين حكم كلّى باشد كه خداى تعالى فرمود : « گمان از حق بىنياز نمىكند « 3 » » . لذا عامّه كور كه قايل به ظن و رأى و قياس و استحسان هستند ، در مورد خدا چيزى را كه نمىدانند مىگويند و امّا خاصّه ( شيعه ) ، جز تسليم كارى نمىكنند و آنان پيرو صاحب وحى و اتّصال و مقلّد آنان هستند .
بلى اگر آنها نيز از تسليم و تقليد خارج شدند و پيرو رأى و قياس گشتند و بر فتواى بدون اجازه از صاحب اجازه جرأت پيدا كردند ، در اين صورت ، اينان نيز چون همان عامّه كور هستند و با آنان تفاوتى ندارند و اصولا علم در مورد گمان به كار نمىرود تا اينكه كسى ادّعا كند كه گمان كرده كه اين علم است ، چه گمان جز گمان حاصلى ندارد . يقين داشتن به اينكه عمل به ظن جائز است غير از خود يقين داشتن به خود حكم است ، پس نسبت دادن چيزى مبتنى بر گمان و حكم مظنون به خداى تعالى ، نسبت دادن چيزى است كه نمىداند و به آن علم ندارد و اين گونه نسبت و نظر از مذهب شيعه نيست .
و برخى از عامّه تصريح كردهاند كه در اين آيه ، از پيروى ظن و گمان در مسائل دينى ممنوع شده است ، و براى كسى كه در آيه كمترين
هامش
( 1 ) سوره نجم ، آيه 12 ( أ فتمارونه على ما يرى ) .
( 2 ) سوره آل عمران ، آيه 7 ( آمنّا كلّ من عند ربّنا ) .
( 3 ) سوره نجم ، آيه 28 ( ان الظّن لا يغنى من الحق شيئا ) .