سخت و محكم است كه بنا روى آن سخت باشد و آن قدر به هم پيوسته و چسبيده است كه بنا روى آن ايستاده ، جذب مىشود . و غير اينها از منافع بسيارى كه جز خدا كسى نمىتواند بشمارد ، و نيز نشانههايى كه از چگونگى ارتباط و محبّت زمين و آسمان و تأثير و تأثّر هر كدام از ديگرى استنباط مىشود ، زياد است .
« وَ اخْتِلافِ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ »
: يعنى پشت سر هم بودن شب و روز و آمدن هر يكى پس از ديگرى ، يا اختلاف هر يك از آن دو در طول سال با زياد و كم شدن ، يا اختلاف آن دو به اينكه در بيشتر وقتها يكى زيادتر از ديگرى است . و اختلاف آن دو در صفات و آثار همهء اينها نشانههاى متعدّدى است كه بر وجود صانع حكيم توانا و رحمان و رحيم دلالت مىكند .
« وَ الْفُلْكِ الَّتِي تَجْرِي فِي الْبَحْرِ بِما يَنْفَعُ النَّاسَ »
: يعنى در قرار دادن آب به صورت مايع و سيّال و قرار دادن مواد كشتى به صورتى كه روى آب بايستد و راهنمايى شما به ساختن آن به طرزى كه باد آن را در سطح آب به حركت درآورد و در عين حال از اختيار شما خارج نكند . و نيز در آثارى كه مترتّب بر كشتى و سرعت سير آن مىشود ، با ملاحظه اينكه نياز به هزينه و مخارج چندانى ندارد و بارهاى زيادى را به شهرهاى دور حمل مىكند . در همهء اينها نشانههايى است كه بر وجود صانع حكيم توانا كه صاحب لطف و عنايت به خلق است ، دلالت مىكند .
« وَ ما أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ السَّماءِ »
: و آنچه را كه خدا از آسمان فروفرستاده ، از جهت فلك ، يا از جهت بالا
« مِنْ ماءٍ فَأَحْيا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها »
، از آب ، پس زمين را بعد از مرگش زنده كرد ، به اين گونه كه نيروهاى زمين را تحريك كرده ، گياهان را مىروياند و برگ درختها سبز مىشوند .
« وَ بَثَّ »
: عطف است بر جملهء
« أَنْزَلَ اللَّهُ »
، يعنى در آنچه كه از