و غفلت است .
اين خبر دلالت مىكند بر اينكه طاعتها با ياد خدا طاعت مىشوند و اگر خالى از ياد خدا باشد ، معصيت است . به اين نحو كه اگر عابدى در حين عبادت از خدا غافل باشد ، كار او نافرمانى است ( نه فرمانبردارى ) و از امام باقر روايت شده كه فرمود : هميشه اين چنين است . مادامىكه مؤمن به ياد خدا باشد « 1 » ، چه ايستاده يا نشسته ، مانند آن است كه در حال نماز است « 2 » . چنان كه خداى تعالى مىفرمايد « 3 » : صاحبان خرد هستند كه در ياد خدا باشند ، ايستاده و نشسته و خوابيده ، و در آفرينش آسمانها و زمين مىانديشند و مىگويند خدايا ! اين را باطل و بيهوده نيافريدى ، خدايا ! تو منزّه هستى پس ما را از عذاب آتش حفظ كن .
در ضمن اين روايت بر اين امر دلالت دارد كه ياد خدا خود نماز است ، يا اينكه ذكر حقيقت و روح نماز است و نماز قالب آن ، لذا ذكر بزرگتر از نماز است .
آياتى كه بر نهى از خوردن چيزهايى كه اسم خدا بر آن ذكر نشده ، اشاره دارند ، يا به خوردن يا مباح بودن چيزهايى كه اسم خدا بر آنها برده شده ، امر مىكنند ، در صورتى كه آن را به خوردن و خورنده و خورده شده تعميم دهيم ، بر اين امر دلالت دارد كه ياد خدا همان حلالكننده و مباحكننده اشيا و افعال است و بدون ذكر ، هيچ يك از آن دو حلال نمىشود .
پس ياد خدا ، در حقيقت عبارت است از طاعتها و غايت آنها ، كه
هامش
( 1 ) اشاره به آيه 23 سوره معارج ، كه مىفرمايد :الَّذِينَ هُمْ عَلى صَلاتِهِمْ دائِمُونَ. ( آنها كه هميشه در حال نمازاند بر نماز مداومت دارند ) .
( 2 ) عياشى ، ج 1 ، ح 185 ، ص 214 .
( 3 ) سوره آل عمران ، آيه 191 .