پسنديده ) ، سايهء صفات حق است و توبهء بنده ، سايهاى از توبهء پروردگار ، بلكه توبهء عبد همان توبهء ربّ در مقام شأن نزول آن است ، پس تائب ، جز او وجود ندارد و نسبت دادن به بنده اعتبارى است . و توبهء بنده ، تكرار ظهور توبهء ربّ است ، زيرا تا توبهء خدا در مراتب و شئون عاليهاش ظهور پيدا نكند ، در مظهر نازلهاش ظهورى نخواهد داشت ، پس جز او توبه كنندهاى نيست .
« الرَّحِيمُ »
: جز او بخشنده و مهربانى نيست .
اين حصر ، مانند حصر توبه است و افاضهء رحمت رحيمى بر عبد .
پس از آنكه توبهء ربّ همان توبهء عبد است ، همانند لازمى است كه از توبه جدا نمىشود ، لذا رحمت رحيمى را پس از توبه ياد كرد .
[ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 38 ]
قُلْنَا اهْبِطُوا مِنْها جَمِيعاً فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّي هُدىً فَمَنْ تَبِعَ هُدايَ فَلا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ ( 38 )
ترجمه :
( 2 / 38 )
گفتيم همهء شما از بهشت فرود آييد ، تا اينكه از طرف من راهنمايى به سوى شما آيد ، پس هر كه از راهنماى من پيروى كند ، بيمناك و اندوهگين نخواهد شد .
تفسير :
« قُلْنَا اهْبِطُوا مِنْها جَمِيعاً »
: وجه تأكيدى كه در آيه آمده است و تكرارى كه شده است
« وَ قُلْنَا اهْبِطُوا بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ »
، درشتى سخن و طول كلام است كه لازمهء مقام خشم و مهيّا شدن براى وعده و وعيد ( وعده ، مژده پاداش بوده ، وعيد ، مژدهء جزا و كيفر ) در آينده است .
لفظ « جميعا » حال است كه معنى تأكيد را مىرساند . كه گويا فرموده است « اجمعين » ( همگى ) . جميعا دلالت بر اجتماع در زمان حكم ندارد ، بلكه دلالت بر عموم حكم دارد ، كه تنها همهء افراد آن محكوم به آن حكم هستند ، بر خلاف معنى مجتمعين ، كه دلالت بر