عدم سودجويى از آن است ، مقصود اين است كه بايد انگيزهء بانى نزديكى به خدا و بيشتر شدن آن نزديكى باشد ، نه اينكه نفس بخواهد بر وقف اجرت بگيرد و قرب به خدا را اجرت آن قرار دهد ، كه در اين صورت ، آن يك نوع سودجويى نفس از وقف به حساب مىآيد .
و امّا غرضهاى ديگر ، مانند شهرت و ريا و ستايش خواهى و ديگر غرضها ، بنا را خانهء شيطان قرار مىدهد . و اگر انسان داراى قرب و نزديكى باشد و قرب او چنين اقتضا كند ، امّا نفس را نكشته باشد ، باز او را در غرضهايش شركت دهد ، در اين صورت ، بناى مسجد و بيت خدا با مشاركت شيطان است .
و هرگاه بانى بخواهد خود را آزمايش كند ، بايد بينديشد كه آيا راضى مىشود قيمت زمين و اجرت بناى آن را به شخص غير معروفى بدهد و او را امر كند كه مسجد را بسازد ، بدون اينكه كسى از آن مطّلع شود . پس اگر راضى گشته و به آن خوشحال شود ، براى خدا و گرنه براى نفس يا با مشاركت نفس است .
« وَ سَعى فِي خَرابِها »
: يعنى سعى در خراب كردن سقفها و ديوارهاى آن كرد ، يا اهل مسجد را از رجوع به آن منع نمود . خراب كردن مسجد به اين است كه آن را از ياد خدا و اقامهء نماز تعطيل كند .
نزول آيه دربارهء مشركان مكّه و منع مسلمانان پس از هجرت نبى صلّى اللّه عليه و آله از داخل شدن در مسجدهايشان و تخريب مساجد آنهاست ، امّا با عموميّت آيه دربارهء مساجد و عموم منعكنندگان و منعشدگان و تخريب به معنى عام آن ، منافاتى ندارد .
« أُولئِكَ »
: يعنى آن اشخاص پست كه با اوصاف ناپسند از آنها ياد شد .
« ما كانَ »
: شايسته نيست .
« لَهُمْ أَنْ يَدْخُلُوها إِلَّا خائِفِينَ »
: كه جز در حال خشوع و خوارى و