بلكه امتياز به سبب نيّت وقفكننده است ، زيرا اگر نيّت واقف نيّت صحيح و خالص بوده و منسوب به اغراض نفس نباشد ، سينهاش باز و قلبش روشن مىشود و اين دو ، مسجد خدا مىشوند .
به سبب توجّه حق به آن بقعه ، به بقعه روشن و مسجد گشتن ، و خانهء خدا شدن ممتاز مىشود و چون انسان به اين گشادگى دل و روشن شدن درون ، قدرتمند شد ، خود مطلقا مسجد و خانهء خدا مىشود . و اگر آن قدرت و تمكّن را در آن دو پيدا نكرد ، هنگامى كه به اين انشراح و نورانيّت متّصف شد ، على الاطلاق مسجد و خانهء خدا در او صدق پيدا مىكند . و هر چه اين اتّصاف فزونى يابد و شدّت گيرد ، مسجد بودن و خانهء خدا بودن آن شديدتر مىشود و هر اندازه كه مسجد بودن آن براى خدا شدّت پيدا كند ، مسجد بودن آن براى آنچه براى خدا بنا كرده نيز ، شدّت پيدا مىكند . و به همين معنى مولوى قدّس سرّه اشاره كرده است :
آن بناى انبيا بىحرص بود * لا جرم پيوسته رونقها فزود
اى بسا مسجد برآورده كرام * ليك نبود مسجد اقصاش نام
كعبه را كه هر زمان عزّ مىفزود * آن ز اخلاصات ابراهيم بود
پس در حقيقت ، مساجد و بيوتى كه خداوند اذن داده كه بالا رود ، همان سينهها و دلهايى است كه باز و روشن است ، و پس از آن ، صاحب آن سينهها و دلهاست . و اما مسجدهاى صورى ، پس آنها مساجد حقيقى هستند ، به اعتبار معنى اول ، كه همهء بقاع زمين مسجد است ، امّا امتياز آن مسجدها به نام مسجد بودن ، تنها به سبب توجّه مساجد حقيقى است كه آنها وقفكنندهء مساجد هستند . به همين جهت ، اين گونه مساجد و خانهها به مكانهايى كه اذن داده شده است بالا روند « 1 » ، تفسير
هامش
( 1 ) اشاره است به آيه 36 سورهء نور ، كه مىفرمايد :فِي بُيُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَنْ تُرْفَعَ وَ يُذْكَرَ فِيهَا