در حال ترس از مؤمنان ، به مسجدها داخل نشوند ، تا چه رسد به اينكه جرأت به تخريب آن و منع مؤمنان را از دخول در آن پيدا كنند . يا مقصود اين است كه در علم خدا چنين است كه آنها داخل مسجد نشوند ، مگر با حالت ترس كه در اين صورت ، وعده به پيروزى مؤمنان و ترسيدن مشركان از آنهاست ، چنانچه در روز فتح مكّه چنين شد و هنگام ظهور قائم ( عجّ ) نيز ، چنين خواهد شد .
« لَهُمْ فِي الدُّنْيا خِزْيٌ »
: يعنى با قتل و غارت ، اسارت ، تبعيد ، دورى از وطن و جزيه دادن ، در دنيا خوارى كشيدهاند .
« وَ لَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذابٌ عَظِيمٌ »
: عطف به قول خدا
« وَ مَنْ أَظْلَمُ »
است به اعتبار معنى ، زيرا مقصود افادهء اين مطلب است كه مشركان يا به طور مطلق كفّار ، از مساجد خدا جلوگيرى كردند ، پس گويا گفته است :
آنان مساجد خدا را منع كردند ، در حالى كه با اين كار نمىتوانند به مؤمنان زيان برسانند .
[ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 115 ]
وَ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَ الْمَغْرِبُ فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ واسِعٌ عَلِيمٌ ( 115 )
ترجمه :
( 2 / 115 )
و از آن خداست مشرق و مغرب ، پس به هر سو رو آوريد قبلهء خدا آنجاست و خدا محيط به همه چيز و داناست .
تفسير :
« وَ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَ الْمَغْرِبُ »
: مشرق و مغرب ، يعنى همهء روى زمين ملك خداست .
« فَأَيْنَما تُوَلُّوا »
: يعنى اى مؤمنان ! به هر قطعهاى از قطعات زمين رو كنيد آنجا وجه خداست .
« فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ »
: اختصاص به زمين خاصى ندارد و وجه چنان كه گذشت چيزى است كه ظهور شيء به آن است ، و چيزى است كه به