عبادت ، به سبب همهء اين وجوه است و مكّه همچنين است . در اين آيه نيز ، كه به طور خاص مساجد ياد شده ، به سبب نيت صادقى است كه انگيزهء بناى مسجد باشد .
« إِنَّ اللَّهَ واسِعٌ »
: يعنى چنانچه دانستى هيچ مكان و جايگاه ، چيزى و سايهاى از او خالى نيست .
« عَلِيمٌ »
: پس ، مىداند آنچه را كه شما انجام مىدهيد چگونه انجام مىدهيد ، و در كجا انجام مىدهيد ، پس ، بر شما باد به تصحيح اعمال نه تعيين محل و جهت آن بكوشيد . و در اخبار آمده است كه آيه در مورد نماز نافله نازل شده كه مىتوان آن را به هر سو كه بخواهى بخوانى . ولى در مورد فرائض و واجبات ، اين آيه نازل شده است :
« وَ حَيْثُ ما كُنْتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَكُمْ شَطْرَهُ »
« 1 » ، يعنى هر كجا كه هستيد روى خود را به آنسو ( كعبه ) نماييد . از امام صادق ( ع ) « 2 » دربارهء مردى پرسش شد كه نماز مىخواند و پس از تمام شدن نماز نگاه مىكند و مىبيند از قبله به سوى راست يا چپ منحرف شده است . امام ( ع ) در پاسخ فرمود : « نمازش صحيح است و ما بين مشرق و مغرب قبله است » .
و اين آيه
« وَ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَ الْمَغْرِبُ »
تا آخر آيه دربارهء قبلهء متحيّر نازل شده و در حديث جاثليق « 3 » كه پرسش از وجه ربّ كرده بود ، آمده است كه على ( ع ) ، آتش و هيزم خواست و آن را روشن كرد و وقتى شعله كشيد ، فرمود : « وجه اين آتش كجاست ؟ » نصرانى گفت : « جميع حدود و اطراف آتش وجه آن است » . على ( ع ) فرمود : « اين آتش به دست ديگرى درست شده و ساخته شده ، لذا خود جهت خويش را نمىشناسد ، ولى آفرينندهء اين آتش شبيه آن نيست . ( هر سو و جهتى را مىشناسد ) » .
هامش
( 1 ) سورهء بقره ، آيه 139 .
( 2 ) تفسير صافى ، ج 1 ، ص 166 .
( 3 ) حديث جاثليق .