و در تفسير امام ( ع ) ، به آنچه ياد كرديم اشاره شده است « 1 » .
« أَ لَمْ تَعْلَمْ »
: اى محمد صلّى اللّه عليه و آله يا اى كسى كه منكر نسخ هستى و آن را از خدا بعيد و غريب مىدانى ، يا اى كسانى كه خطاب در مورد شما ممكن است ! آيا نمىدانيد كه
« أَنَّ اللَّهَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ »
، خدا بر هر چيزى تواناست .
سبب نزول اين آيه ، همان طورى كه در اخبار آمده است كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله در زمان امامت در مكّه به مدّت 13 سال و بعد از هجرت به مدينه تا 7 ماه ، در نماز به سوى بيت المقدّس رو مىنمود و به آنسو ، مىايستاد ، عدهاى از سركشان يهود رو آوردن به سوى بيت المقدّس را كه قبلهء يهود بود ، بر او عيب مىگرفتند . اين كار بر پيامبر گران آمد و قبلهء آنان را ناخوش مىداشت ، لذا جبرئيل را از اين مطلب با خبر كرد .
جبرئيل به سوى آسمان رفت و سپس برگشت و گفت بخوان
« قَدْ نَرى تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِي السَّماءِ
« 2 »
»
تا آخر آيات مربوط ، يعنى « و ما توجه تو را به آسمان به انتظار وحى و تغيير قبله مىنگريم » .
پس يهود گفتند :
« ما وَلَّاهُمْ عَنْ قِبْلَتِهِمُ الَّتِي كانُوا عَلَيْها »
« 3 » ، پس خداى تعالى در پاسخ آنها مىگويد :
« قُلْ لِلَّهِ الْمَشْرِقُ وَ الْمَغْرِبُ »
« 4 » ، يعنى « بگو اى پيغمبر ! مشرق و مغرب از آن خداست » . يهوديان اين چنين ايرادى مىگرفتند كه اگر قبلهء اوّلى ( بيت المقدس ) حق بوده ، پس دومى ( كعبه ) باطل است و اگر دوّمى درست است ، پس اوّلى باطل بوده است .
به همين دليل ، اين آيه ( ما ننسخ من آيه . . . ) نازل شد « 5 » يعنى خدا بر نسخ
هامش
( 1 ) تفسير منسوب به امام عسكرى ، ص 491 .
( 2 ) سوره بقره ، آيه 144 .
( 3 ) سوره بقره ، آيه 142 ، كه مىفرمايد :سَيَقُولُ السُّفَهاءُ مِنَ النَّاسِ ما وَلَّاهُمْ عَنْ قِبْلَتِهِمُ . . .كه مردمان سفيه در متن تفسير به همان يهود تفسير شده است .
( 4 ) دنبالهء آيه بالا ( بقره ، 142 ) .
( 5 ) نور الثّقلين ، ج 1 ، ح 400 ، ص 112 .