لازم نيست كه وضع مقدّم ممكن باشد ؛ بلكه با ضرورت وضع مقدّم « 1 » و يا امكان آن ، شرطيّه صحيح است .
چون در اوّل سوره ، ذكر « الكتاب » منجر شد به ذكر دستجات مردم از قبيل پرهيزكاران و موقعيّتهاى آنان و آنچه كه به سود و زيان آنان است و كفّار و موقعيت آنان و آنچه كه بر زيان آنها است و منافقين و حالات و آنچه كه بر زبان آنها است اكنون در دنبالهء آن مردم را امر به عبادت نمود كه تقوى را به دنبال مىآورد كه آن نيز آنچه را كه براى متّقين ذكر شد به دنبال مىآورد گويا كه امر به عبادت نتيجه و فرع ذكر گروهها و سود و زيان آنها است .
از اينكه اوّل آيه با حرف ندا ( يا ) آغاز شده است براى تهييج و ايجاد نشاط در شنونده است كه از لذّت خطاب حاصل مىشود ، تا بدينوسيله اهتمام به شأن عبادت را برساند و از غايب به خطاب برگشت به صورت التفات در كلام تا تجديدى در جهت نشاط در عبادت باشد ، پس فرمود :
[ سوره البقرة ( 2 ) : آيه 21 ]
يا أَيُّهَا النَّاسُ اعْبُدُوا رَبَّكُمُ الَّذِي خَلَقَكُمْ وَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ ( 21 )
ترجمه :
اى مردمان به پرستش پروردگارى كه شما و كسانى را كه پيش از شما بودهاند ، آفريد روى آوريد ، شايد كه پرهيزگار شويد .
تفسير :
يا أَيُّهَا النَّاسُ اعْبُدُوا رَبَّكُمُ
هامش
( 1 ) مقصود از شرطيّه « إن شاء فعل و إن لم يشأ لم يفعل » مىباشد ؛ موضوع در قضيهء شرطيّه مقدّم و محمول تالى نام دارد .