[ تفسير : ]
« من النّاس » چون در آيات فوق ذكر كتاب كه اصل همهء خيرات و عنوان هر غائب - و غائب هر عنوان و مصدر همه و جامع همهء مصادر و صوادر است ؛ يعنى ، « كتاب ولايت على « 1 » منجر به ذكر مؤمنين و ذكر قسيم آن شد « 2 » يعنى آنهائى كه در برابر مؤمنين كفرشان مسلّم است ؛ خداى تعالى اراده فرمود تا آنها را كه « مذبذب » ؛ يعنى ، منافق مىباشند كه به زبان ايمان داشته در دل كافرند جهت تكميل تقسيم فوق ذكر نمايد ، و نيز امّت را از حالات اين گروه آگاه سازد تا مردم را از مثل حالات آنها بر حذر دارد . بلكه مىگوئيم : مقصود اصلى از كشيدن تجليل
هامش
چنان كه در تفسير گازر ، ذيل آيهء فوق آمده است كه : خداى تعالى كشف اسرار ايشان كرد و از احوال ايشان رسول را خبر داد . . . در تفسير مجمع البيان جند بن قيس هم جزء منافقان آمده است . در تفسير كشف الاسرار علاوه بر آنان كه ذكر شد به كسانى كه در عقبه خواستند تا مركب رسول ( ص ) را رم دهند تا او را بيفكند ، نيز اطلاق شده است .
ولى مفسّر اين تفسير اين آيات را بر منافقان امت محمد ( ص ) كه ولايت على ( ع ) را زبانى قبول كرده ؛ به دل نپذيرفتند ، حمل كرده است .
( 1 ) حافظ ابو نعيم در كتاب النور المشتمل و به نقل از ابن مسعود و ديگران نقل مىكند كه : انّ القرآن انزل على سبعة احرف ما منها حرف الا له ظهر و بطن و انّ على بن أبي طالب عنده منه علم الظّاهر و الباطن . . . يعنى قرآن بر هفت حرف نازل شده ( در مقدمهء شرح آن آمده است ) ؛ هيچ حرفى نيست مگر اينكه ظاهر و باطنى دارد و على ( ع ) كسى است كه نزد او علم ظاهر و باطن است . با توجّه به اين حديث و آنچه دربارهء الكتاب ، ذكر شد اطلاق الكتاب بر على ( ع ) به عنوان كتاب ناطق صحيح است .
( 2 ) در سنن ترمذى و مسند ابن ماجه و مسند احمد بن حنبل ( بنقل از مفتاح كنوز السنّة آمده است : كه پيغمبر ( ص ) درباره على ( ع ) فرمود : « لا يحبّه الّا مؤمن و لا يبغضه الّا منافق .
و در سنن ترمذى و مسند حنبل آمده است كه پيغمبر به على ( ع ) فرمود : انت ولىّ كلّ مؤمن بعدى . ابو نعيم اصفهانى با آوردن اقوال صحيح مىگويد :
هرجا «يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا» . آمده است ؛ دربارهء على ( ع ) و ياران اوست ، و در تفسير «سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمنُ وُدًّا» از قول ابن عباس و ديگران گفته شده است كه منظور از آيه « حبّ على در قلب هر مؤمن » مىباشد . شيخ صدوق از حضرت رسول نقل مىكند كه فرمود : ائمه از اولاد حسين ( ع ) هستند و هر كه آنان را اطاعت كند ؛ خدا را اطاعت كرده است و هر كه نافرمانيشان كند نافرمانى خدا كرده است . پس كافر و منافق در آيات اوّليهء سورهء بقره كافران و منافقان به ولايت على ( ع ) هستند و مؤمنان مؤمنان به ولايت آن حضرت مىباشند .